Wampir Lew

„Wampir Lew” to kompozycja malarska z paryskiego cyklu wampirów Bolesława Biegasa, w której hybrydyczna istota o kobiecej głowie, kobiecym torsie i lwich, kędzierzawych nogach, z potężnymi, brązowo-ochrowymi skrzydłami rozpostartymi nad łukowato wygiętym pasmem tęczy, dociska do zielonej murawy nagiego młodzieńca o lodowatej, niebieskawej karnacji. Obraz jest jednym z najefektowniejszych wariantów Biegasowskiego mitu „femme fatale”, w którym artysta łączy w jednej postaci atrybuty trzech mitycznych drapieżców: lwa, ptaka i kobiety. Tytuł — „Wampir Lew” — programowo akcentuje lwią, mocarną i fizycznie brutalną stronę zagłady.

Kontekst koncepcyjny

Praca należy do najszerzej rozwiniętego ikonograficznego projektu Biegasa lat paryskich — cyklu „wampirów”. Każdy obraz tego cyklu otrzymuje przydomek, doprecyzowujący rodzaj duchowej zagłady: „Wampir hipnozy” (również w niniejszej kolekcji) reprezentuje formę psychologiczną, „Wampir miłości” — sentymentalną, „Wampir wojny” — polityczno-historyczną, „Wampir Lew” zaś — formę archaiczną, mityczną, odsyłającą do tradycji sfinksa tebańskiego i lwów-strażników mezopotamskich. W tym sensie „Wampir Lew” zajmuje w cyklu pozycję paradygmatyczną — jest „pra-wampirem”, esencją drapieżności jako takiej.

Połączenie kobiecego torsu, lwich nóg i ptasich skrzydeł stanowi również wyraźną aluzję do antycznych przedstawień Sfinksa tebańskiego — istoty, która w mitologii greckiej zadawała Edypowi zagadkę i pożerała tych, którzy jej nie rozwiązali. Biegas, sięgając po ten archetyp, rozwija w cyklu wampirów również wątek znany z jego rzeźb politycznych — „Sfinksów” z okresu I wojny światowej, czyniąc z postaci kobiety-zwierzęcia centralny emblemat swojej kosmologii.

Analiza formalna i stylistyczna

Kompozycja i scena

Kompozycja podzielona jest pasmowo na trzy strefy poziome: u dołu intensywnie zielona murawa z ciemnoniebieskimi „cieniami” wzgórz, w środku centralne pole akcji z dwiema postaciami, u góry łukowata tęcza złożona z pasów żółci, błękitu, fioletu i ochry rozchodzących się symetrycznie od centrum kompozycji. Tęcza pełni rolę nimbu otaczającego głowę drapieżczyni i jednocześnie odbiorczo strukturyzuje całą przestrzeń obrazu — to chwyt zaczerpnięty z secesyjnej, dekoracyjnej organizacji tła (porównaj: Munch, Mehoffer, Wyspiański).

Postać drapieżczyni

Hybrydyczna istota łączy: kobiecy tors z odsłoniętymi piersiami i bujnymi, kasztanowymi włosami rozsypanymi na ramionach; lwie tylne nogi pokryte kędzierzawą sierścią w kolorze ochry, modelowane wijącymi się, drobnymi pociągnięciami pędzla; lwi ogon zakończony charakterystycznym pędzlem włosów, leżący na trawie; oraz potężne ptasie skrzydła w ciepłym brązie i ochrze, pióra rozpisane regularnym, łuskowym duktem. Twarz drapieżczyni — bladą, z intensywnie czerwonymi ustami i podkrążonymi, ciemnymi oczami patrzącymi wprost na widza z półzłośliwym, niemal kpiącym uśmiechem — jest jednym z najbardziej zapamiętywalnych portretów „femme fatale” w polskim symbolizmie.

Ofiara

Naga postać młodzieńcza leży na trawie w pozie odwróconej, głową przy lewym dolnym rogu kompozycji, ramionami uniesionymi nad głową w geście kapitulacji; karnacja lodowato-niebieskawa, niemal trupia, kontrastująca brutalnie z ciepłą cielesnością drapieżczyni. Twarz, widziana od dołu, z otwartymi, szeroko rozwartymi oczami i wąskimi, ściśniętymi ustami, nosi maskę zarówno przerażenia, jak i zmysłowego osłupienia. Wokół czoła kolorowy bandolet — atrybut powtarzający się w innych pracach Biegasa, sygnalizujący „młodzieńca-ofiarę” jako figurę typową, niemal archetypową.

Tło i kolorystyka

Paleta zorganizowana jest na ostrym kontraście trzech temperatur kolorystycznych: zimnej (bladoniebieska karnacja ofiary, granatowe cienie wzgórz, błękitne pasma tęczy), ciepłej (ochra skrzydeł, kasztanowe włosy, czerwień ust) i neutralnej zieleni murawy. Taka palettowa segregacja podkreśla mityczny, niemal alegoryczny charakter sceny. Sygnatura „B. Biegas” w prawym dolnym rogu, na zielonej murawie, w ciemnym brązie.

Znaczenie dzieła

„Wampir Lew” stanowi jeden z najefektowniejszych i ikonograficznie najbardziej rozbudowanych obrazów Biegasowskiego cyklu wampirów. Łącząc w jednej postaci atrybuty trzech drapieżców mitycznych — lwa, ptaka i kobiety — Biegas tworzy syntetyczny emblemat zmysłowej zagłady, zakorzeniony w antycznej ikonografii Sfinksa i jednocześnie reinterpretujący ją zgodnie z secesyjną estetyką „fin-de-siècle’u”. W kolekcji Towarzystwa Historyczno-Literackiego / Biblioteki Polskiej w Paryżu, w depozycie Muzeum Mazowieckiego w Płocku, dzieło wraz z „Wampirem hipnozy” i „Milczącą perwersją” tworzy zwarty ideowy zespół poświęcony mitologii kobiety drapieżnej, sytuując Biegasa wśród najważniejszych symbolistów paryskiej „École de Paris”.