Henri de Noussanne

Rzeźba „Henri de Noussanne” z 1908 roku to portretowe popiersie z paryskiego okresu twórczości Bolesława Biegasa (1877–1954). Obiekt pochodzi z kolekcji Towarzystwa Historyczno-Literackiego / Biblioteki Polskiej w Paryżu. W odróżnieniu od symbolicznych „posągów-pojęć” artysty jest to portret z natury – wizerunek konkretnej, nazwanej osoby, należącej do paryskiego środowiska kultury i prasy przełomu wieków.

Kontekst koncepcyjny

Działając w Paryżu, Biegas pozostawał w kontakcie ze środowiskiem literackim, artystycznym i dziennikarskim, którego przedstawicieli niejednokrotnie portretował. „Henri de Noussanne” to przykład tej linii jego twórczości – portretu rzeźbiarskiego utrzymanego w konwencji realistycznej, służącego upamiętnieniu konkretnej postaci. Datowanie na rok 1908 sytuuje obiekt w dojrzałej fazie wczesnego okresu twórczości artysty, równolegle do rozwijanego przezeń nurtu symbolicznego. Portret pokazuje, że Biegas konsekwentnie utrzymywał obok siebie dwa rejestry: wizyjną rzeźbę pojęciową oraz oparte na obserwacji studium portretowe.

Analiza formalna i stylistyczna

Kompozycja i ujęcie. Dzieło jest popiersiem obejmującym głowę oraz górną partię torsu modela. Głowa ujęta jest niemal frontalnie, z lekkim zwrotem, o wyrazie spokojnym i skupionym. Kompozycja jest statyczna, oparta na pionie – charakterystyczna dla portretu reprezentacyjnego, lecz pozbawiona patosu.

Charakterystyka twarzy. Twarz została opracowana z dbałością o indywidualny charakter modela: wysokie czoło, zarysowane łuki brwiowe, wydatny nos i starannie oddany, podkręcony wąs – atrybut mody męskiej epoki. Krótkie, zaczesane włosy modelowane są swobodnie, z czytelnym duktem narzędzia. To portret z obserwacji, oddający konkretną fizjonomię, a nie uniwersalny typ.

Kontrast wykończenia i surowości. Podobnie jak w pokrewnym „Popiersiu nieznajomej”, Biegas buduje napięcie między wygładzoną, wykończoną twarzą a gwałtownie, szkicowo potraktowaną partią barków i ubioru, w której czytelny jest jedynie zarys kołnierza marynarki. Krawędzie popiersia urywają się nieregularnie, postrzępione, o energicznej fakturze – twarz wyłania się z surowej masy, co nadaje statycznemu portretowi rys post-rodinowskiej żywości. Przy dolnej krawędzi, w widoku z profilu, czytelna jest ryta sygnatura artysty.

Bryła i technika – widok z tyłu. Rzut od tyłu ujawnia, że popiersie jest wydrążone, skorupowe – tył stanowi pustą formę. Potwierdza to gipsową technikę odlewniczą i wskazuje, że obiekt pomyślano jako popiersie przyścienne, przeznaczone do oglądania od frontu. Gips, materiał o chłodnej, matowej powierzchni, sprzyja czytelności kontrastu między gładką twarzą a fakturą surowych partii; w cyfrowym modelu 3D widoczne są drobne ślady czasu i tworzywa.

Znaczenie dzieła

„Henri de Noussanne” to świadectwo portretowej linii twórczości Biegasa – pokazuje go jako rzeźbiarza zdolnego do wnikliwego studium konkretnej fizjonomii, utrzymanego w post-rodinowskiej konwencji. Obiekt dokumentuje zarazem zakorzenienie artysty w paryskim środowisku kultury i prasy, którego przedstawicieli portretował. Zestawiony z symbolicznymi „posągami-pojęciami”, portret ten ukazuje pełnię warsztatu Biegasa – jego umiejętność operowania zarówno wizją, jak i obserwacją. Znajdując się dziś w zbiorach Biblioteki Polskiej w Paryżu, dzieło przypomina o miejscu artysty wśród twórców działających w środowisku École de Paris.